fbpx

Οι Βασικές Έννοιες της Εξ Αποστάσεως Διδασκαλίας και η Προετοιμασία του Εκπαιδευτικού Οργανισμού

videoconference cover
Classter Δωρεάν για έως 150 μαθητές, λύσεις​ εξ ’αποστάσεως διδασκαλίας
19 Μαρτίου, 2020
Σύγχρονη και Ασύγχρονη Εξ Αποστάσεως Διδασκαλία
22 Απριλίου, 2020
 
 
 

H Classter σε συνεργασία με τον Δρ. Δημήτριο Ι. Σωτηρόπουλο (εκπαιδευτικό, επιμορφωτή εκπαιδευτικών στις ψηφιακές τεχνολογίες, διδάσκοντα στο τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας), παρουσιάζει μια σειρά άρθρων που έχουν ως στόχο την ενημέρωση των εκπαιδευτικών σχετικά με τις διάφορες μεθόδους εξ αποστάσεως διδασκαλίας. Επιπλέον, μέσα από τα συγκεκριμένα άρθρα, αναδεικνύονται πρακτικές συμβουλές για τον εκπαιδευτικό προκειμένου να υλοποιήσει αποτελεσματικά την εξ αποστάσεως διδασκαλία με την χρήση των κατάλληλων εργαλείων και της διαθέσιμης τεχνολογίας.


Παρακολουθούμε όλοι μας τις τελευταίες εβδομάδες -παγκοσμίως-  μια τεράστια προσπάθεια σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια, μετα-δευτεροβάθμια, τριτοβάθμια) δημόσιας και ιδιωτικής για πραγματοποίηση εξ αποστάσεως εκπαίδευσης με ποικίλους τρόπους μεθόδους και εργαλεία. Ανάλογα με τη χώρα και το περιβάλλον (ιδιωτικό ή δημόσιο) φαίνεται κάποιοι να ήταν πιο έτοιμοι (έμπειροι) και κάποιοι να «έπεσαν στα βαθιά και να κολύμπησαν βγαίνοντας σιγά-σιγά στην ακτή».

Ιδιαίτερα εδώ στην Ελλάδα, στα fora/blogs των εκπαιδευτικών εισάγονται έννοιες, τεχνικές και διαδικασίες που σε πολύ μεγάλο βαθμό (κυρίως) στην σχολική εκπαίδευση ακούγονται μάλλον για πρώτη φορά. Εκτιμούμε ότι καλό θα ήταν τώρα και με σχετική ηρεμία λόγω των ημερών, να αναφερθούν και να διευκρινιστούν κάποιες βασικές έννοιες καθώς και να προταθούν τεχνικές και ιδέες εφαρμογής για να ενισχυθούν κατά το δυνατόν οι εκπαιδευτικοί μας στο νέο περιβάλλον, αυτό της εξ αποστάσεως διδασκαλίας που φαίνεται να επαναδιαμορφώνεται.

Οι μορφές της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης­­­

Η εξ αποστάσεως επικοινωνία με σκοπό την εκπαίδευση (ή/και την κατάρτιση) έχει διάφορες μορφές και απευθύνεται σε διαφορετικές κατηγορίες εκπαιδευομένων (μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικούς, επαγγελματίες, στελέχη επιχειρήσεων, κ.α.) με διαφορετικούς στόχους ανά κατηγορία.

Όπως εύκολα καταλαβαίνει κανείς είναι διαφορετικό το να παρακολουθεί κανείς ένα διαδικτυακό σεμινάριο (webinar) κατάρτισης και διαφορετικό να συμμετέχει σε ένα οργανωμένο μάθημα με σκοπό την εξ αποστάσεως διδασκαλία.

Αν ο στόχος είναι η διδασκαλία από απόσταση για ένα μάθημα σε Πανεπιστήμιο που προσφέρει τέτοια προγράμματα σπουδών, η δόμηση του όλου περιβάλλοντος είναι και αυτή προσαρμοσμένη στις ανάγκες του εκάστοτε προγράμματος.

Φυσικά πολλά στοιχεία των κατηγοριών επικοινωνίας από απόσταση με σκοπό την εκπαίδευση είναι διακριτές δομικές μονάδες που μπορούν να υπάρχουν σε περισσότερες της μιας κατηγορίας. Η χρήση της κάμερας, του μικροφώνου, η εικονική «τάξη» (virtual classroom), ο κοινός χώρος αρχείων και μερικές ακόμη τέτοιες δομικές μονάδες, ενυπάρχουν κατά περίπτωση σε όλες τις προαναφερθείσες κατηγορίες.

Σε όλες τις περιπτώσεις και κατηγορίες πάντως δύο είναι οι βασικοί τρόποι επικοινωνίας από απόσταση με σκοπό την εκπαίδευση (και κατ’ επέκταση τη μάθηση): η ασύγχρονη επικοινωνία (σε διαφορετικό χρόνο μεταξύ των μερών που επικοινωνούν) και η σύγχρονη επικοινωνία (στον ίδιο χρόνο μεταξύ των μερών που επικοινωνούν).

Ο ρόλος της διαδικτυακής πλατφόρμας επικοινωνίας

Το βασικό περιβάλλον σε μια εξ αποστάσεως επικοινωνία με σκοπό την μάθηση είναι μια ειδική πλατφόρμα επικοινωνίας. Με τον όρο πλατφόρμα αναφερόμαστε σε έναν δικτυακό τόπο με δυνατότητα δημιουργίας ξεχωριστών ενοτήτων/αντικειμένων, ανάθεσης διακριτών ρόλων στους συμμετέχοντες και με δυνατότητες επικοινωνίας μεταξύ των συμμετεχόντων. Πλατφόρμες επικοινωνίας εξ αποστάσεως  αποτελούν και το λεγόμενα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης όπως το Facebook και το Instagramμε τελείως διαφορετικούς φυσικά στόχους, όρους και διαδικασίες, πάντως και εκεί υπάρχουν αρκετοί τρόποι επικοινωνίας και διακριτοί ρόλοι για τους συμμετέχοντες.

Η έννοια της ασύγχρονης διδασκαλίας αναφέρεται κυρίως σε διαδικασίες που ο/η μαθητής/τρια πρέπει από μόνος/η του/της να ακολουθήσει στο δικό του/της χρόνο και ρυθμό (own pace). Διαδικασίες που ακολουθούνται με τη βοήθεια υλικού που έχει δομήσει και ανεβάσει ο εκπαιδευτικός σε πλατφόρμα υποστήριξης ασύγχρονης επικοινωνίας όπως η e-class, η Moodle, Classter, κ.α.

Η έννοια της σύγχρονης διδασκαλίας αναφέρεται σε διαδικασίες προσομοίωσης μιας πραγματικής τάξης με τον εκπαιδευτικό και τους μαθητές παρόντες εικονικά σε μια εικονική τάξη (virtual classroom).

Υπάρχουν στο εμπόριο πολλές και διαφορετικές πλατφόρμες επικοινωνίας που προσφέρουν εργαλεία ασύγχρονης και σύγχρονης επικοινωνίας. Μάλιστα κάποιες ενσωματώνουν διαλειτουργικά και τους δύο τρόπους σε έναν. Για παράδειγμα, η cloud πλατφόρμα διαχείρισης εκπαιδευτικών οργανισμών Classter προσφέρει τη δυνατότητα για εναλλαγή σύγχρονης και ασύγχρονης εξ αποστάσεως διδασκαλίας. Ο τρόπος με τον οποίο επιτυγχάνεται αυτό, είναι μέσω αυτόματης διασύνδεσης σύγχρονης διδασκαλίας (με εργαλεία όπως το  Microsoft TEAMS, το Cisco Webex, το Zoom) και με πλατφόρμες ασύγχρονης (όπως η Moodle). Περισσότερα για τη πλατφόρμα Classter μπορείτε να δείτε εδώ.

Η εξ αποστάσεως διδασκαλία στην κρίση του COVID-19

Ας αναφερθούμε όμως πολύ πιο συγκεκριμένα σε αυτό που ανέκυψε ως αδήριτος ανάγκη, λόγω της εμφάνισης του νέου κορωνοιού. Η ανάγκη της οργάνωσης, υποστήριξης και εκτέλεσης εξ αποστάσεως διδασκαλίας και με τις δύο μορφές της (ασύγχρονη και σύγχρονη) και μάλιστα σε σύντομο χρόνο. Φυσικά σε μια τέτοια έκτακτη κατάσταση αλλαγής συνθηκών και υποχρεωτικής αποκοινωνικοποίησης θα πρέπει να διαφοροποιηθεί αναλόγως και η προτεραιότητα των στόχων της εξ αποστάσεως επικοινωνίας.

Αν κριθεί αναγκαίο για λόγους ψυχολογικής ενίσχυσης αλλά και κοινωνικής συνοχής θα πρέπει να ενταθούν οι δραστηριότητες ψυχολογικής υποστήριξης, ενδυνάμωσης της ομάδας  και επαύξησης των τρόπων επικοινωνίας για όλους (μαθητές και καθηγητές).

Προετοιμασία όλων των εμπλεκόμενων μερών του εκπαιδευτικού οργανισμού ώστε να υλοποιηθεί αποτελεσματικά η εξ αποστάσεως διδασκαλία.

Για την οργάνωση και την εκτέλεση της εξ αποστάσεως διδασκαλίας  μέσα στο πλαίσιο που διαμορφώνεται κάτω από τις παρούσες συνθήκες, προτείνονται διαδοχικές φάσεις που πρέπει να ακολουθηθούν με γραμμικό τρόπο. Το ποια φάση θα εκτελεσθεί νωρίτερα από κάποια άλλη, εξαρτάται από το επίπεδο εξοικείωσης των συμμετεχόντων με τα συγκεκριμένα εργαλεία.

Το πρώτο είναι να γίνει μια καταγραφή αναγκών και αδυναμιών από τη διοίκηση και το τεχνικό τμήμα του εκπαιδευτικού οργανισμού σε σχέση με την ετοιμότητα του συστήματος (από πλευράς τεχνολογικών αλλά και ανθρώπινων πόρων) και των ψηφιακών δεξιοτήτων εκπαιδευτικών, μαθητών ακόμα και γονέων (αν υποθέσουμε ότι κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει στο παρελθόν).

Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να ενταχθούν ομαλά (και κάτω από συγκεκριμένες διαδικασίες) στην όλη προσπάθεια όλα τα εμπλεκόμενα μέρη (διοίκηση, καθηγητές, μαθητές, γονείς) και με κατάλληλες παρεμβάσεις να υποστηριχθούν αυτοί που έχουν ανάγκη.

Πως προετοιμάζεται η ομάδα πληροφορικής του εκπαιδευτικού οργανισμού

Έτσι, το σχολείο και με τη βοήθεια των υπευθύνων πληροφορικής (ΙΤ managers ή καθηγητών πληροφορικής και διευθυντές), θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι οι μαθητές είναι όλοι με έγκυρα email (δικά τους ή των γονέων τους για μικρότερους μαθητές) ενταγμένοι στη πλατφόρμα, ότι οι γονείς είναι ενήμεροι και έχουν συναινέσει στην ηλεκτρονική επικοινωνία των παιδιών τους και με τις παραμέτρους  της σύγχρονης διαδικασίας.

Γενικά θα πρέπει με συγκεκριμένο και κατάλληλο για τις περιστάσεις κείμενο (νομικής υπόστασης) να έχουν αποσαφηνιστεί ζητήματα που σχετίζονται με τα πνευματικά δικαιώματα και τα προσωπικά δεδομένα, το οποίο και οι γονείς θα πρέπει να υπογράψουν ψηφιακά (ανάλογα και με την ισχύουσα νομοθεσία).

Επιπρόσθετα, οι υπεύθυνοι πληροφορικής θα πρέπει για το εργαλείο σύγχρονης επικοινωνίας που θα επιλεγεί να χρησιμοποιηθεί, να καθορίσουν τις πολιτικές ορθής χρήσης του για τις οποίες και θα πρέπει να ενημερωθούν όλοι, ανάλογα με το ρόλο τους (μαθητές, καθηγητές, διευθυντές κ.α.). Θα πρέπει για παράδειγμα να γίνουν ρυθμίσεις που θα σχετίζονται με το κλείσιμο καμερών, μικροφώνων, των δικαιωμάτων έναρξης διασκέψεων, δικαιωμάτων σχετικά με το διαμοιρασμό αρχείων, την απευθείας επικοινωνία μεταξύ μαθητών και μεταξύ καθηγητών-μαθητών.

Αν για παράδειγμα υπάρχει ήδη εξοικείωση των καθηγητών και των μαθητών, με όλα τα εργαλεία (σύγχρονης και ασύγχρονης) επικοινωνίας ξεκινούμε αμέσως με την σύγχρονη επικοινωνία μέσα από ένα εργαλείο κατάλληλο για σύγχρονη επικοινωνία (Microsoft Teams, Bigblue Button, Zoom, Cisco Webex, Blackboard Collaborate, ezTalks Webinar, WizIQ Virtual Classroom, Adobe Connect, κ.α) που ήδη χρησιμοποιούσαν θέτοντας εξαρχής το νέο πλαίσιο συνεργασίας.

Κάποια από αυτά τα εργαλεία είναι περισσότερο κατάλληλα για δικτυακά σεμινάρια (με περιορισμένη αλληλεπιδραστικότητα των συμμετεχόντων) κάποια είναι περισσότερο κατάλληλα για συσκέψεις στελεχών μιας επιχείρησης και κάποια άλλα σίγουρα καταλληλότερα για εκπαιδευτική διαδικασία στο πλαίσιο μιας εικονικής τάξης. Όλα όμως προσφέρουν την με συγκεκριμένους ρόλους συνύπαρξη και επικοινωνία σε έναν κοινό εικονικό χώρο, που θα μπορούσε να αποτελέσει (τελικά) μια εικονική τάξη. Το βασικότερο σημείο σε αυτή τη περίπτωση είναι να αντικατασταθούν κάποιες βασικές υπηρεσίες/λειτουργίες που υπήρχαν στη φυσικό σχολείο με λειτουργίες ενταγμένες στο πλαίσιο του περιβάλλοντος μιας εικονικής τάξης.

Τέτοια στοιχεία όπως το πρόγραμμα, οι ενημερώσεις για τις έκτακτες αλλαγές και άλλα στοιχεία που βέβαια κάποια προηγμένα συστήματα υποστήριξης σχολείων/εκπαιδευτηρίων (σαν το Classter) ήδη υποστηρίζουν.  Στη συνέχεια και στο πλαίσιο της ασύγχρονης εκπαίδευσης η «κανονική» ροή της εκπαίδευσης θα αρχίσει να γίνεται πράξη με δραστηριότητες και εργασίες να ανεβαίνουν στην πλατφόρμα (της ασύγχρονης εκπαίδευσης). Έτσι και σε αυτό το πλαίσιο θα  συνεχίζεται η χρήση της πλατφόρμας όπως ήδη χρησιμοποιούνταν με τη διαφορά ότι η διδασκαλία. με φυσική παρουσία πια, πραγματοποιείται ψηφιακά (εξ αποστάσεως).

Πως προετοιμάζονται οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές

Προτιμότερο είναι να αξιοποιηθούν -αρχικά- καθηγητές με πείρα στη σύγχρονη διδασκαλία γιατί είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί εξ’ αρχής ότι οι εκπαιδευτικοί που θα εισάγουν τους μαθητές στην εμπειρία της σύγχρονης διδασκαλίας θα πρέπει να έχουν σημαντική εξοικείωση με τα επιμέρους εργαλεία και τη διαδικασία.

Αν δεν υπάρχει -αρχικά- σημαντικός αριθμός εκπαιδευτικών που να μπορεί να χρησιμοποιήσει με επάρκεια τα εργαλεία της σύγχρονης επικοινωνίας, θα πρέπει οι σχολικές μονάδες -πρώτα από όλα- να οργανώσουν μαθήματα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών στα εργαλεία που θα χρησιμοποιηθούν, μέσα από διαδικασίες αλληλο-διδασκαλίας και δοκιμαστικές συνεδρίες προσομοίωσης εικονικής τάξης (με τους καθηγητές ως μαθητές). Αυτό είναι απαραίτητο γιατί πρέπει  να εξασφαλιστεί ότι οι εκπαιδευτικοί πριν να αρχίσουν τις διαδικασίες αυτές με τους μαθητές τους, πρέπει να έχουν καλή εξοικείωση με τα επιμέρους εργαλεία και την όλη διαδικασία.

Αν επίσης, δεν υπάρχει καμία εξοικείωση των μαθητών με καμιά από τις δύο κατηγορίες εξ αποστάσεως διδασκαλίας (υποθέτουμε εδώ ότι αν δεν υπάρχει εξοικείωση με εργαλεία ασύγχρονης εκπαίδευσης, δύσκολα θα υπάρχει με εργαλεία σύγχρονης εκπαίδευσης), τότε θα πρέπει σε περιβάλλον (κατά το δυνατόν) λιτό από δυνατότητες και εργαλεία (που μπορούν να επιβαρύνουν γνωστικά και ψυχολογικά τους μαθητές) να επικοινωνήσουμε σύγχρονα με τους μαθητές μας -όσο το δυνατόν πιο σύντομα- από τη διακοπή των μαθημάτων για να τους προσφέρουμε τη καλύτερη δυνατή υποστήριξη στη χρήση των εργαλείων αυτών.

Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να λειτουργήσουμε με σαφήνεια και σχέδιο (με κάποιο χρονοδιάγραμμα έστω και γενικό αρχικά) για τη χρήση και τους τρόπους αξιοποίησης των εργαλείων όλων των κατηγοριών από τους μαθητές. Με παραδείγματα όσο το δυνατόν απλούστερα για τις πολύ βασικές λειτουργίες, θα πρέπει να  προσπαθήσουμε να βοηθήσουμε του/τις μαθητές/τριες μας ώστε να αποκτήσουν εξοικείωση με τα επιμέρους πολύ βασικά εργαλεία και να τους απελευθερώσουμε από το πιθανό άγχος από τη χρήση αυτών των καινούριων, για αυτούς εργαλείων και μεθόδων επικοινωνίας.

Επίλογος

Η χρήση ψηφιακών μέσων στη διδασκαλία, παρότι αποτελεί μια παγκόσμια τάση τα τελευταία χρόνια, μπήκε απότομα στην καθημερινότητα των εκπαιδευτικών και των μαθητών λόγω του COVID-19. Είναι επομένως σημαντικό όλοι οι εμπλεκόμενοι στην εκπαιδευτική διαδικασία (υπεύθυνοι ΙΤ, διευθυντές, εκπαιδευτικοί, μαθητές) να ενημερωθούν για τις διάφορες μεθόδους και τα εργαλεία που είναι πλέον ευρέως διαθέσιμα, έτσι ώστε να επιλεχθεί ο κατάλληλος συνδυασμός τους, ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυνατότητες που οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί και οι ανήκοντες σε αυτούς, έχουν.

Οι πλατφόρμες σύγχρονης και ασύγχρονης επικοινωνίας αποτελούν ίσως τα πιο σημαντικά από τα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί προκειμένου να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον εξ αποστάσεως εκπαίδευσης που θα προσομοιάζει(κατά κάποιο τρόπο βέβαια) στη φυσική τάξη καλλιεργώντας παράλληλα στους μαθητές ψηφιακές δεξιότητες(που θα τους φανούν φυσικά χρήσιμες και στο μέλλον), ώστε να προσαρμοστούν φυσικά στην «ψηφιακή τάξη».


Στο δεύτερο άρθρο της σειράς, γίνεται μια εκτενής ανάλυση των μεθόδων της σύγχρονης και ασύγχρονης εξ αποστάσεως διδασκαλίας. Διαβάστε ποια είναι τα πλεονεκτήματα της κάθε μεθόδου καθώς και πρακτικά παραδείγματα για την χρήση τους στο περιβάλλον της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

 
 

Ο Δημήτριος Ι. Σωτηρόπουλος είναι φυσικός με μεταπτυχιακό στη διδακτική των Φυσικών Επιστημών και διδάκτωρ Φυσικών Επιστημών και Ψηφιακής Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας. Στη τριτοβάθμια εκπαίδευση έχει διδάξει τα γνωστικά αντικείμενα της «Πληροφορικής στην Εκπαίδευση» και της «Ψηφιακής Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας», είναι ενεργός επιμορφωτής εκπαιδευτικών στη χρήση ψηφιακών εκπαιδευτικών τεχνολογιών τα τελευταία δεκαεπτά χρόνια και έχει διδάξει πληροφορική και φυσική σε δημόσια, ιδιωτικά σχολεία και ΙΕΚ, από το 1999 μέχρι σήμερα.
 
Ξεκινήστε ΔωρεάνΕίσοδος